حسين علوى مهر

104

روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )

ج . هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ ؛ « 1 » او است خدايى كه در ميان امت‌ها ، فرستاده‌اى را از ميان خودشان برانگيخت تا آيات خدا را بر آنها تلاوت كند و ايشان را تزكيه نمايد و كتاب و حكمت را به آنها بياموزد . » ديگر آيات مشابه عبارتند از : « آل عمران / 164 » ، « بقره / 129 و 151 » . در اين آيات تعليم و تبيين آيات قرآن به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم واگذار شده است ، تا هم قرآن را به مردم بياموزد و هم آن را شرح و توضيح دهد . شايد تفاوت تعليم و تبيين در اين باشد كه تعليم پس از تلاوت است و شامل يادگيرى آيات و معانى ظاهرى آن مىشود ، اما تبيين از مادهء « بيان » به معناى آشكار ساختن است ، بدين معنا كه معانى آيات الهى به طور كامل روشن و آشكار شود . د . وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا ؛ « 2 » آنچه را كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم براى شما آورده بگيريد و اجرا كنيد و آنچه را كه از آن نهى كرده خوددارى كنيد » . اين آيهء شريفه هر چند در جريان تقسيم غنائم قبيلهء بنى نضير نازل شده است ، اما محتواى آن يك حكم عمومى را بيان مىكند « 3 » كه مسلمانان بايد در تمام زمينه‌ها در مسائل عبادى ، سياسى ، جنگى ، اقتصادى ، تبيين آيات قرآن و . . . فرمان‌ها و نواهى پيامبر اسلام را به طور كامل اطاعت كنند ، در اين صورت آيه دلالت بر حجيت سنت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىكند . حجم روايات تفسيرى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دانشمندان اسلامى دربارهء اين كه چه مقدار از قرآن كريم توسط پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تفسير شده است و چه مقدار اخبار تفسيرى از آن حضرت به دست رسيده ، اختلاف نظر دارند كه به سه ديدگاه در اين زمينه مىتوان اشارت نمود : ديدگاه اول : پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تمام معانى قرآن و الفاظ آن را تفسير كرده است كه اين تفسير در ظاهر شامل تمام آيات و سوره‌ها مىشود ، ابن تيميه ( متوفاى 728 ه . ) از طرفداران اين

--> ( 1 ) جمعه / 2 . ( 2 ) حشر / 7 . ( 3 ) ر . ك : الميزان ، ج 19 / 204 .